Vì sao nên xem lại thực phẩm bổ sung khi giao mùa?
Thời điểm giao mùa ở Việt Nam thường đi kèm thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, thói quen sinh hoạt và cả khẩu phần ăn. Nhiều người cảm thấy cơ thể dễ mệt hơn, ngủ không sâu giấc hoặc tiêu hóa nhạy cảm hơn, từ đó có xu hướng điều chỉnh lại các loại thực phẩm bổ sung đang dùng. Tuy vậy, chuyên gia y tế nhấn mạnh thực phẩm bổ sung chỉ có vai trò hỗ trợ cho chế độ ăn, không thay thế thực phẩm thông thường và không nhằm mục đích chẩn đoán hay chữa bệnh. Trước khi quyết định tăng giảm bất kỳ loại nào, người dùng nên bắt đầu từ việc đánh giá lại bữa ăn hằng ngày, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe hiện tại, sau đó mới cân nhắc có cần điều chỉnh hay không.
Nguyên tắc chung khi điều chỉnh thực phẩm bổ sung
Theo khuyến nghị y tế trong nước, thực phẩm bổ sung không phải là thuốc và không được dùng với mục tiêu điều trị hay ngăn ngừa bệnh, dù trên nhãn có thể ghi nhiều công dụng hấp dẫn. Vì vậy khi giao mùa, thay vì tự ý thêm nhiều sản phẩm, người dùng nên tuân thủ nguyên tắc dùng đúng liều hướng dẫn, trong thời gian phù hợp và ưu tiên các sản phẩm có thành phần rõ ràng. Không nên chọn viên bổ sung chứa quá nhiều hoạt chất vì càng nhiều thành phần, nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn càng cao. Bên cạnh đó, nên cẩn trọng với các tuyên bố mang tính cường điệu như “thần kỳ”, “đột phá”, vì cơ quan quản lý nhấn mạnh những lời quảng cáo quá mức thường không phản ánh đầy đủ bằng chứng khoa học. Khi có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc kê đơn, việc điều chỉnh liều thực phẩm bổ sung cần được thảo luận với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Vitamin, khoáng chất và thời điểm chuyển mùa
Giao mùa là lúc khẩu phần ăn thay đổi theo nguồn thực phẩm sẵn có, nên một số người lo ngại cơ thể không đáp ứng đủ nhu cầu vitamin và khoáng chất. Theo phân tích dinh dưỡng, người có chế độ ăn đa dạng với rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc và sữa ít béo có thể không cần thêm viên bổ sung, kể cả khi thời tiết đổi mùa. Ngược lại, những người ăn kiêng quá mức, bỏ hẳn một nhóm thực phẩm hoặc thường xuyên ăn ngoài với lựa chọn nghèo dinh dưỡng có thể được bác sĩ gợi ý dùng thêm multivitamin trong khoảng thời gian nhất định. Khi điều chỉnh liều vào lúc giao mùa, nên tránh tăng liều quá nhanh vì liều cao kéo dài có thể đi kèm nguy cơ tương tác thuốc hoặc không phù hợp với một số bệnh lý. Thông thường, chuyên gia khuyên bắt đầu từ liều thấp hơn, theo dõi phản ứng của cơ thể, và định kỳ trao đổi với nhân viên y tế khi cần dùng lâu dài.
Hệ tiêu hóa, lợi khuẩn và thay đổi thời tiết
Nhiều người Việt chia sẻ rằng cứ đến lúc thời tiết thất thường là đường ruột dễ nhạy cảm, ăn uống thất thường, dễ đầy bụng hoặc khó chịu tiêu hóa. Trong bối cảnh đó, nhóm sản phẩm chứa lợi khuẩn đường ruột được quan tâm vì có thể hỗ trợ duy trì hệ vi sinh đường ruột khi khẩu phần ăn chưa tối ưu. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh tác dụng phụ thường gặp nhất khi dùng thực phẩm chức năng là rối loạn tiêu hóa nhẹ, nên việc sử dụng cần chú ý thời điểm uống, thường là cùng hoặc sau bữa ăn. Khi giao mùa, nếu dự định tăng liều hoặc đổi sang loại men vi sinh mới, nên đọc kỹ hướng dẫn sản phẩm, theo dõi phản ứng cá nhân vài tuần và ngưng dùng nếu có biểu hiện khó chịu rõ rệt. Đối với người có bệnh lý tiêu hóa, việc thêm hoặc bớt lợi khuẩn nên được xem như một phần của kế hoạch chăm sóc tổng thể dưới sự theo dõi của bác sĩ, thay vì tự thay đổi liên tục.
Omega-3 và thói quen ăn uống theo mùa
Ở một số vùng miền, khi thời tiết chuyển lạnh hoặc mưa nhiều, thói quen ăn cá biển và các loại hạt có thể giảm đi, khiến lượng Omega-3 từ thực phẩm tự nhiên thay đổi. Khi đó, một số người cân nhắc điều chỉnh việc sử dụng viên dầu cá hoặc sản phẩm chứa Omega-3. Tài liệu dinh dưỡng trong nước gợi ý trường hợp không ăn đủ cá béo mỗi tuần có thể xem xét nguồn bổ sung, nhưng cần tuân thủ liều khuyến nghị trên nhãn và tránh quan niệm dùng càng nhiều càng tốt. Vào thời điểm giao mùa, nếu tăng liều Omega-3, người dùng cần lưu ý khả năng tương tác với thuốc, đặc biệt ở người có rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến tim mạch. Mọi thay đổi đáng kể về liều lượng nên được thảo luận trước với cơ sở y tế để đánh giá nguy cơ và lợi ích trên từng trường hợp cụ thể.
Giấc ngủ, áp lực và nhóm sản phẩm hỗ trợ
Giao mùa thường trùng với giai đoạn thay đổi lịch làm việc, lịch học, hoặc cao điểm công việc, khiến nhiều người ngủ ít hơn và cảm thấy áp lực tăng. Một số người chọn các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ, thư giãn hoặc bổ sung nhóm vitamin B với kỳ vọng cơ thể thích nghi tốt hơn. Theo khuyến cáo, đây là nhóm nên dùng thận trọng vì liên quan đến trạng thái thần kinh, nhịp sinh học và có thể tương tác với thuốc đang sử dụng. Khi có triệu chứng mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc uể oải, thay vì chỉ tăng liều viên chức năng, người dùng nên ưu tiên điều chỉnh thói quen ngủ, hạn chế caffeine muộn, tăng vận động phù hợp rồi mới cân nhắc thực phẩm bổ sung như một phần nhỏ trong chiến lược chăm sóc. Bất cứ dấu hiệu bất thường nào về tâm trạng hoặc giấc ngủ cần được trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
Khi nào nên trao đổi với chuyên gia trước khi thay đổi?
Cơ quan y tế khuyến cáo người dân nên trao đổi với bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia chăm sóc sức khỏe trước khi quyết định bắt đầu hay điều chỉnh thực phẩm bổ sung, đặc biệt là trong giai đoạn cơ thể đang phải thích nghi với thời tiết giao mùa. Người có bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc đang dùng nhiều loại thuốc là nhóm nên thận trọng hơn, vì thực phẩm bổ sung có thể tương tác với thuốc hoặc không phù hợp với một số tình trạng. Khi lựa chọn sản phẩm, nên tránh các loại quảng cáo có khả năng điều trị nhiều bệnh không liên quan, vì theo quy định, bất kỳ sản phẩm nào được dùng để chẩn đoán, chữa khỏi hoặc phòng ngừa bệnh đều được xem là thuốc và phải tuân thủ quy định riêng. Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho tư vấn y khoa trực tiếp; người dùng nên đến cơ sở y tế khi có triệu chứng bất thường hoặc băn khoăn về việc dùng thực phẩm bổ sung.