Những năm gần đây, thói quen thức khuya cày phim đến quá nửa đêm không còn xa lạ với nhiều bạn trẻ văn phòng, sinh viên hay người làm việc tự do. Ánh sáng xanh từ màn hình, kết hợp với việc thiếu ngủ kéo dài, thường khiến mắt khô rát, mờ mỏi và cơ thể nặng nề vào sáng hôm sau. Không ít người còn nghe ông bà hay nhắc rằng "mắt mỏi là do gan yếu", nhưng lại không rõ cụ thể mối liên hệ này là gì. Bài viết này tổng hợp góc nhìn hiện đại và một số quan niệm Đông y phổ biến, nhằm giúp người đọc hiểu rõ hơn về mắt, gan và lối sống thức khuya, đồng thời gợi ý các thói quen nhẹ nhàng, mang tính tham khảo để giảm phần nào gánh nặng cho cơ thể.
Thức khuya cày phim ảnh hưởng gì đến mắt?
Khi tập trung nhìn màn hình điện thoại, laptop hoặc TV trong thời gian dài, tần suất chớp mắt thường giảm đi rất nhiều, khiến bề mặt nhãn cầu dễ bị khô và xuất hiện cảm giác rát, nhức, cộm. Môi trường máy lạnh, quạt thổi trực tiếp hoặc phòng thiếu độ ẩm càng làm tình trạng này rõ rệt hơn, nhất là khi mắt phải hoạt động liên tục sau 23 giờ, thời điểm cơ thể vốn cần được thư giãn. Nhiều người sau một đêm xem phim liền mạch còn cảm nhận thị lực mờ tạm thời, khó tập trung nhìn xa, mí mắt nặng và quầng thâm đậm hơn, gây bất tiện cho công việc sáng hôm sau. Nếu thói quen này diễn ra thường xuyên, mắt có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, khiến việc đọc chữ nhỏ, lái xe ban đêm hoặc sử dụng thiết bị số trở nên khó chịu hơn.
Mối liên hệ giữa gan và mắt trong quan niệm Đông y phổ biến
Trong quan niệm Đông y thường được nhắc đến ở Việt Nam, có câu "gan khai khiếu ra mắt", ý chỉ tình trạng mắt đôi khi phản ánh phần nào sức khỏe toàn trạng của cơ thể, trong đó có gan. Những triệu chứng như mắt khô, dễ chói, hay mỏi khi đọc chữ nhỏ lâu hoặc cảm giác nặng hốc mắt sau các đợt thức khuya được xem là tín hiệu cơ thể cần nghỉ ngơi và điều chỉnh nếp sinh hoạt. Đồng thời, một số tài liệu Đông y cho rằng thời gian từ khoảng 23 giờ trở đi là giai đoạn cơ thể nên được nghỉ ngơi nhiều hơn để khí huyết vận hành thuận lợi. Dù cách lý giải có khác với y học hiện đại, thông điệp chung vẫn là nên hạn chế thức quá khuya kéo dài và chú ý hơn đến cảm giác bất thường ở mắt, giấc ngủ và năng lượng ban ngày. Các gợi ý trong bài viết đều mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Thói quen sử dụng màn hình cần lưu ý cho hội cày phim
Đối với người khó bỏ hẳn thói quen xem phim trước khi ngủ, việc điều chỉnh cách sử dụng màn hình có thể giúp giảm bớt phần nào cảm giác mỏi mắt. Khoảng cách từ mắt đến màn hình TV nên rộng, tránh ngồi quá gần, còn với điện thoại thì nên giữ xa hơn một cánh tay và hạn chế vừa nằm vừa cầm máy sát mặt. Nên giảm độ sáng màn hình về mức vừa phải, bật chế độ bảo vệ mắt hoặc lọc ánh sáng xanh vào ban đêm, đồng thời tăng cỡ chữ cho dễ đọc. Mỗi 20–30 phút, người xem nên rời mắt khỏi màn hình, nhìn xa khoảng 5–10 mét trong nửa phút và chớp mắt vài lần để bề mặt nhãn cầu được làm ẩm. Nếu có thể, nên đặt một khung giờ giới hạn, chẳng hạn tắt thiết bị trước nửa đêm, để cơ thể có thời gian chuyển sang trạng thái thư giãn trước khi ngủ.
Gợi ý bài tập thư giãn mắt đơn giản tại nhà
Bên cạnh việc giảm thời gian dùng màn hình, nhiều người Việt áp dụng thêm vài động tác thư giãn mắt nhẹ nhàng trước khi ngủ. Sau khi rửa tay sạch, có thể xoa hai lòng bàn tay tạo hơi ấm rồi nhẹ nhàng úp lên vùng quanh mắt đang nhắm, giữ trong vài chục giây để mắt cảm nhận sự ấm áp, tránh tì đè trực tiếp lên nhãn cầu. Tiếp theo, người tập có thể đảo mắt chậm rãi theo vòng tròn, nhìn lên, xuống, sang trái, sang phải mỗi hướng vài lần để giải tỏa cảm giác căng cứng. Một số người còn kết hợp day nhẹ vùng chân mày và thái dương theo vòng tròn nhỏ, cảm nhận vùng trán và mắt được thả lỏng hơn. Nếu trong quá trình tập xuất hiện đau nhói, nhìn mờ đột ngột hoặc chóng mặt, nên dừng lại và cân nhắc đi khám chuyên khoa mắt để được kiểm tra chuyên sâu.
Ăn uống thân thiện với gan khi hay thức khuya
Người thường xuyên thức khuya cày phim ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM dễ có thói quen gọi đồ ăn đêm nhiều dầu mỡ, nước ngọt có gas hoặc cà phê đậm để giữ tỉnh táo. Tuy nhiên, các lựa chọn này thường khiến cơ thể nặng nề, khó ngủ sâu và tạo thêm gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Nếu buộc phải ăn đêm, có thể ưu tiên khẩu phần nhẹ như trái cây ít ngọt, sữa chua không quá nhiều đường, một ít hạt điều hoặc hạnh nhân rang nhạt và uống nước lọc thay vì đồ uống nhiều đường. Vào ban ngày, việc xen kẽ rau xanh đậm, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các món ít chiên rán trong bữa cơm gia đình cũng được nhiều chuyên gia dinh dưỡng khuyến khích để tạo nền tảng tốt hơn cho sức khỏe nói chung. Những thay đổi nhỏ, duy trì ổn định trong thời gian dài thường mang ý nghĩa thiết thực hơn so với các giải pháp nhất thời.
Điều chỉnh thói quen ngủ để giảm gánh nặng cho cơ thể
Không ít người trẻ Việt Nam duy trì lịch sinh hoạt "ngủ lúc 2–3 giờ sáng, dậy muộn" trong nhiều tháng vì công việc và giải trí, sau đó mới nhận ra cơ thể khó giữ sự tỉnh táo ban ngày. Dù mỗi người có nhu cầu ngủ khác nhau, nhiều khuyến nghị chung đều cho rằng người trưởng thành nên cố gắng đảm bảo tổng thời lượng ngủ ban đêm ở mức ổn định. Nếu biết trước sẽ phải thức khuya một vài hôm, có thể sắp xếp chợp mắt ngắn vào buổi trưa để phần nào bù đắp. Việc tắt bớt đèn, tránh chơi game đối kháng căng thẳng trước khi ngủ, tạm rời mạng xã hội và không để chuông thông báo kêu liên tục cũng giúp cơ thể dễ đi vào giấc ngủ hơn. Khi nhận thấy các dấu hiệu như khó ngủ triền miên, hay cáu gắt, tim đập nhanh hoặc mệt mỏi kéo dài, người đọc nên cân nhắc trao đổi thêm với bác sĩ để được tư vấn phù hợp.
Khi nào nên đi khám chuyên khoa mắt hoặc gan?
Dù nhiều mẹo chăm sóc tại nhà có thể khiến người cày phim cảm giác dễ chịu hơn, vẫn có những trường hợp cần được thăm khám y khoa sớm. Nếu mắt đau nhức dữ dội, nhìn đôi, chói sáng bất thường, đỏ kéo dài, chảy ghèn nhiều hoặc thị lực giảm rõ rệt trong thời gian ngắn, việc trì hoãn kiểm tra có thể khiến quá trình điều trị sau này phức tạp hơn. Tương tự, với gan và sức khỏe toàn thân, những triệu chứng như vàng da, mệt không đỡ sau nghỉ ngơi, sụt cân nhanh, đau tức vùng hạ sườn phải, phù chân hoặc nước tiểu sẫm màu là những dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Các nội dung trong bài mang tính tham khảo chung, không nhằm chẩn đoán hay thay thế phác đồ điều trị. Khi có lo lắng về thị lực, gan hoặc giấc ngủ, người đọc nên chủ động tìm đến bác sĩ chuyên khoa hoặc cơ sở y tế uy tín để được đánh giá toàn diện và nhận khuyến nghị cá nhân hóa.